پروژه تزئینات وابسته به معماری ایران ( وحیدسوارکوب_آزیتا ایزدی

	معماران جوان
	پروژه های دانشجویی

پروژه تزئینات وابسته به معماری ایران ( وحیدسوارکوب_آزیتا ایزدی_ سولمازایزدی)

معماری حمام ها

فضاهای تشکیل دهنده حمام عبارتنداز:

1-ورودی:

حمام هاقبل ازورود به راهروی منتهی به حمام درجلوی خودفضای کوچکی به نام پیش خوان داشتند وسردرحمام ها نیزباتزئینات آجرکاری وبیشترکاشی کاری بانقوشی ازگل وبوته واغلب بامضمون های حماسی شاهنامه باکاشی خشت مزین بود وبعضا درمیان پیشانی در، به شکل شیروخورشید خانم باشعاع های اطراف آن باکاشی ویانقاشی بر روی گچ تزئین می شد. پس ازپیش خوان نخست فضای ورودی درارتباط مستقیم باخارج قرارمی گرفت سپس به وسیله ی راهرویی باریک وپیچدارکه مانع ازبه هدر رفتن دمای داخل حمام بود به یک دهلیزوازآنجابه بینه یاسربینه حمام می رسید.

2-بینه یاسربینه:

این فضابه وسیله تعدادی پله که ازسطح اصلی گذرپایین تربود باراهروی ورودی ارتباط می یافت. فضای سربینه جایگاهی بود برای درآوردن لباس ونشستن ومانندسکویی دورتادورفضاراگرفته بود. معمولایک قسمت ازاین سکوعمیق ترووسیع تروپرتزئین تروتمیزترازدیگرقسمت های سکوبودکه اصطلاحا به آن شاه نشین می گفتند این محل مخصوص اعیان وبزرگان ودولت مردان بود.فضای سربینه معمولا هشت گوش وچهارگوش وبه ندرت دایره بود. درزیرسکوهای رخت کن حفره هایی به عنوان کفش کن تعبیه شده بود.دروسط فضای سربینه که گودترازفضای سکوبود حوض کوچکی متناسب بانقشه سربینه (چهارگوش،هشت گوش ودایره) قرارداشت وبربالای این قسمت گنبدحمام که ازداخل تزئینات آجری ویاکاشی ویاآجروکاشی داشت برپایه ی چهارستون پیل پااستوارشده بود. درسقف سربینه نورگیرهای زیبایی قرارداشت که درراس قوس طاق ها ویااطراف گنبد تعبیه شده بود وفضای داخل راروشن می کرد.

3- میـان در:

ارتباط سربینه باگرم خانه ازطریق میاندرانجام می شد این دالان نیزبه منظورجلوگیری ازبه هدررفتن گرمای داخل گرم خانه پرپیچ وخم و باریـک ودارای سقف کوتـاهی بودومعمولا سرویس های بهداشتی نیزدرحدفاصل این دالان قرارداشت.

4- گـرم خـانه:

بعدازمیان دربه فضای گرم خانه می رسیم. درگوشه ای ازاین فضاکه محل تمیزکردن سروبدن بودخزینه آب گرم قرارداشت. خزینه فضای حوض مانند باآب گرم بود که ابعادآن متناسب بابزرگی وکوچکی حمام از12 الی 25 مترمربع بود.فضای گرم خانه به دلیل حرارتی که اززیرحمام به آن می رسید همیشه گرم بود. به علاوه چون دیوارهای جانبی حمام تکیه برخاک داشتند وباهوای بیرون مربوط نبودند ازاین روهمواره داخل حمام ها گرم بود وسرمانفوذی درآنها نداشت. درکنارخزینه مخزن آب سردقرارداشت. حمام ها معمولا ازسوی خیرین ساخته وبعضا وقف می شد.

نورگیری حمام ها

حمام ها معمولا ازسقف نور می گرفتند. عنصری به نام جام خانه عمل نورگیری را انجام می دادوجنس آن ازشیشه بوده است. ازمومینه (پشم شتر+روغن برزک+گل رس) برای چسباندن گل رس وشیشه استفاده می شده است. مومینه رامی توان به عنوان ماستیک فعلی دانست. تعداد این شیشه ها درجام ها، بستگی به محوطه داشته است.

نحوه شکل گیری حمام ها ودلایل آن:

1-حمام هامی باید درجایی درمسیرگذرآب روان ساخته می شدند ونیزلازم بود که خروجی فاضلاب آنها درنظرگرفته شود چون مصرف آب درحمام زیاد بود.

2- حمام ها پایین ترازسطح معبریاکوچه ساخته می شدندتا دسترسی راحتی به آب روان داشته باشند.

3- بررسی حمام های باقی مانده نشان می دهدکه بیشترحمام هادرکنارمساجد ساخته می شدند تا نمازگزاران با جسمی پاک و طاهر وارد مسجد شوند.

شیوه استفاده ازحمام های عمومی:

•حمام هایی که به صورت متناوب درطی روزابتدامردانه (ازاذان صیح تاطلوع آفتاب ویاقبل ازظهر) بودوسپس تبدیل به حمام زنانه می شد(ازطلوع آفتاب تاغروب آفتاب) ویاچندروزهفته مخصوص مردان بودودیگرروزها به استفاده زنان اختصاص داشت.

•حمام هایی هم متصل به هم احداث گردید که یکی برای استفاده مسلمین ودیگری برای غیرمسلمانان1مانند حمام چهارفصل اراک.

•برای آگاهی مردم ازدایربودن حمام وساعات تغییرحمام ازمردانه به زنانه ازبوق شیپورمخصوص استفاده می کردند.

•سوخت حمام ها ازخاروشاخه های درختان وفضولات حیوانات تهیه می شد.هرحمام انبارسوخت وتون حمام(گلخن) آتشدان ودودکش ومحلی برای جمع آوری خاکسترداشت. •سر در حمام ها با تزئینات آجرکاری و بیشتر کاشی کاری با نقوشی از گل و بوته و اغلب با مضمون های حماسی شاهنمامه با کاشی خشت مزین بود و بعضاً در پیشانی در، به شکل شیر و خورشید خانم با شعاع های اطراف آن با کاشی و یا نقاشی بر روی گچ تزئین می شد.

•کف حمام ها با سنگ مرمر یا ساروج پوشانده می شد و تمام قسمتهای راهرو و سربینه و گرمخانه و هشتی دارای ازاره بودند که از جنس سنگ یا کاشی بود و آهک بری به صورت ساده و رنگی از جمله تزئینات داخلی حمام ها به کار می رفت.

معرفی چندحمام وتزئینات به کار رفته درآنها:

اراک حمام چهارفصل:

بانيان و سازندگان بنا :

براساس منابع بررسی شده، بانی این حمام ومجموعه ای شامل مسجد ومدرسه وآب انبار محمدابراهیم خوانساری بوده است. این بنا با نام «حمام لطیف» مجموعه ای از چند حمام در کنار یکدیگر بوده و به همین دلیل، آن را چهار فصل نامیده اند.

معماری بنا:

هریک ازحمام های این مجموعه سربینه وگرم خانه داشته است ولی امروزه، به سبب تغییرات نمی توان صورت اصلی بنا رادقیقا تشخیص داد. بزرگترین فضای مجموعه سربینه حمام مردانه است که قاعده ای هشت ضلعی دارد.

تزئینات بکار رفته در حمام اراک:

هشتی: رسمی بندی

سربینه: یزدی بندی بر فراز بخش میانی و طاقهای رسمی بندی کوتاه تری بر بالای فضاهای پیرامون طاق بخش میانی پوشیده از کاشیهای هفت رنگ است و طاقهای پیرامون آهک بری شده.

ستونها: ستونهای این فضا بسیار پر تزئین و پوشیده از کاشیهای هفت رنگ است.

ازاره سربینه: کاشی و کاشیکاری قاب بندی های دیوارها سطح رنگین سقف را تا کف امتداد می دهند.

نورگیر سربینه: هشت نورگیر با قطعات سنگ مرمر شفاف.

گرم خانه: چهار ستون با طاقی مدور که آهک بری داشته و امروزه کاملاً از بین رفته است.

رختکن حمام: کاشیهای هفت رنگ.

زیباترین بخش حمام: سربینه زنانه است که گنبد آن یکپارچه و بدون برداشتن ستون بنا شده است.

سربینه حمام مردانه: کاشی هفت رنگ و طرح اسلیمی و ختائی.

شکلهای اسلیمی نظیر گل و بوته، درختان سرو، صنوبر و انگور و نیز مناظر طبیعی مثل چشمه های آب،

رودخانه وگیاهان وحشی که در میان انها پرندگانی مانند کبوتر و قرقاول در حال نشست یا پرواز دیده

می شوند. از نقوش دیگر می توان به گاو، شیر و اژدها اشاره کرد.

رنگ کاشیها بیشتر زرد، آبی لاجوردی، فیروزه ای، سبز، سفید، خاکستری، قرمز و نارنجی است.

در سینه هر ستون نقش سربازان و افراد نظامی آن دوران با لباس ها و رنگ های مخصوص به

حالت ایستاده شمشیر یا تفنگ به دست دیده می شود.

پلان حمام اراک:

جلفا حمام کردشت:

بانیان وسازندگان بنا:

برخی محققان گفته اند که این بنا منسوب به دوره صفویان است. این بناودیگرقسمتهای قلعه کردشت به دستورعباس میرزای قاجارمرمت شده عده ای براین نظرندکه این حمام ودیگربناهای قلعه کردشت همگی متعلق به زمان جنگهای عباس میرزای قاجار باروسهاست.

معماری بنا:

این حمام،مانند اغلب حمام های سنتی، ازدوبخش اصلی، سربینه وگرم خانه،تشکیل شده است. نکته قابل توجه دراین بنا رعایت تقارن طرح درآن است. چنین تقارنی درجای گیری اجزای طرح معمولا دردیگرحمام ها دیده نمی شود. همه فضاهای حمام، که خودمتقارن اند یا بر روی محوراصلی قرار گرفته اند.

تزئینات بکار رفته در حمام کردشت:

سربینه: هشت ستون سنگی با سر ستونهای مقرنس و گنبد رسمی بندی بر فراز آن. در گرداگرد این بخش سکوهایی نشسته اند که در چهار جهت اصلی، با چهار گنبد کوتاه پوشیده شده اند.
دیوارها و طاقها و تویزه های سربینه از آهک بری با نقوش گیاهی است.
ورودی خزینه طاقنمایی نسبتاً عمیق با قاعده ای نیم هشت و تیان خزینه از جنس مفروغ.
در طرفین خزینه، خلوت وجود دارد که دیوارها و سقف های آنها پوشیده از تزئینات پر نقش و نگار و آهک است.

پلان حمام کردشت:

اصفهان حمام خسروآقا:

بانيان وسازندگان :

باني اين حمام خسرو آقا از خواجگان حرم شاه سليمان صفوي بوده است برادر او، علي قلي آقا نيز حمام ديگري در شهر اصفهان بنا کرده است. این حمام تا اواسط دوره پهلوی دایر بوده و درسال 1359 در اثر انفجار بمب از بین رفته و بجز چند ستون سنگی چیزی از آن باقی نمانده است.

معماري بنا :

اين حمام از دو بخش اصلي سر بينه و گرم خانه تشکيل شده است. سربينه فضايي وسيع با قاعده مستطيل بوده و محل استراحت و کندن رخت بوده و کف انها به صورت سکويي از کف بخش ديگر بالاتر بوده است ديگری فضاي مياني، که محل تردد مراجعان بوده است.

تزئینات حمام خسروآقا:

بخش مياني سربينه زيباترين قسمت آن بوده است که با سه طاق رسمي بندي پي درپي پوشيده مي شود و تزينات معقلی زيبايي اين طاق هارا دو چندان مي ساخت.

نور گيري ميانه طاقها را با گلجامهايي پوشيده بودند در نتيجه، نوري دل پذير از انها عبور و روشنايي اين بخش را تامين مي کرد.

بخشهاي پيرامون سربينه نيز با طاقهاي رسمي بندي پوشيده بود .

پلان حمام خسروآقا

ادامه دارد...

|+| نوشته شده در جمعه دوازدهم شهریور ۱۳۸۹ساعت 14:10 توسط آزیتاوسولماز |